بازتعریف فرھنگ مصرف صحیح آب با بازی ھای تعاملی

خانی نژاد- الگوی زمان؛ در ھفته‌ای که گذشت، دو مدرسه در کرج میزبان پویشی بودند کھ آرام و پیوسته در حال تغییر رفتارھای کوچک اما عمیق در نسل آینده است. سھ شنبھ ٢٢ مھر، در دبستان دخترانه استقلال و چھارشنبه ٢٣ مھر در دبستان شکوفه ھای انقلاب، «پویش نجات قطره ھا» با حضور جمعی از دانش آموزان پایه ششم برگزار شد؛ کودکانی کھ با دستانی رنگی، دیوارھا را نقاشی کردند و با ذھنی باز، درباره آب، صرفه جویی و معنای مسئولیت حرف زدند.
در این دو روز، بیش از ۵٨ دانش آموز در کارگاه ھای آموزشی و نقاشی مشارکتی شرکت کردند. فضا صمیمی، رنگی و پر از گفتگو بود؛ گفت وگویی که از سؤال ھای ساده شروع می شد: «چرا آب کم شده؟»، «ما چه کار می تونیم بکنیم؟»
و به مفاھیمی بزرگ تر می رسید؛ از حق بر آب تا عدالت محیطی و نقش انسان در حفظ منابع مشترک.
گفت وگو با داود نجفیان؛ مدیرعامل شرکت آب منطقھ ای البرز نجفیان در حاشیه برنامه، بر لزوم تداوم این نوع فعالیت ھا تأکید کرد و گفت: «طرح ھای تعادل بخشی منابع آب در استان البرز با جدیت در حال پیگیری است و مشارکت اجتماعی در این فرآیند نقشی کلیدی دارد. ما فقط به دنبال مدیریت فنی منابع آب نیستیم، بلکه به دنبال اصلاح نگاه جامعه به آب ھستیم؛ اینکه بدانیم آب صرفاً یک منبع مصرفی نیست، بلکه یک
میراث مشترک است.»
او با اشاره به ناپایداری منابع زیرزمینی و بحران افت سطح سفره ھا افزود: «در کنار اقدامات مھندسی برای کنترل برداشت ھا، باید فرھنگ مصرف را بازتعریف کنیم. آموزش به کودکان، ساده ترین و در عین حال ماندگارترین مسیر برای تغییر الگوی مصرف در آینده است. اگر از مدارس شروع کنیم، می توانیم نسلی تربیت کنیم که به جای ھدر دادن، پاسدار آب باشد.»
گزارش اجمالی تاثیرگذاری پویش نجات قطره ھا
نسترن کیوان پور؛ مدیر اجرایی پویش «نجات قطره ھا» در توضیح روند اجرای این رویداد که به ھمت پایگاه خبری
ھزار و یک شھر، شرکت آب منطقه ای البرز و شرکت رنگ نیپون برگزار می شود گفت: «میانگین شرکت کنندگان در ھر پویش حدود ٣۵ کودک است. این برنامھ ھا در مدارس مختلف برگزار می شود و ھر مدرسه به طور میانگین حدود ١٠٠ دانش آموز دارد. در ھر نوبت، ابتدا اطلاع رسانی عمومی در زمان صف صبحگاھی انجام می شود و سپس یک کلاس برای شرکت در ایونت انتخاب می شود.»
او ادامه داد: «در مجموع، پویش ماھانه ۴ تا ۵ نوبت برگزار می شود و بھ این ترتیب حدود ١٧۵ کودک به صورت
مستقیم و نزدیک به ۵٠٠ کودک به صورت غیرمستقیم درگیر فعالیت ھای آموزشی و فرھنگی مرتبط با مصرف بھینه آب می شوند. ما سعی کردیم آموزش را از قالب تذکر و ھشدار بیرون بیاوریم و آن را در قالب تجربه و بازی معنا کنیم.»

در مدرسه استقلال، کودکان کلاس ششم با ٣٠ شرکت کننده در فضایی شاد و پرانرژی شرکت کردند و در مدرسه شکوفه ھای انقلاب، ٢٨ دانش آموز در کارگاه ھا حضور داشتند. دیوارھای حیاط به بوم نقاشی تبدیل شد و ھر رنگ، معنای تازه ای از زندگی و صرفه جویی پیدا کرد.
اثرگذاری چندلایه پویش پویش «نجات قطره ھا» در ارزیابی ھای انجام شده، سه سطح اثرگذاری را دنبال می کند: سطح فردی: افزایش آگاھی و حساسیت کودکان نسبت به اھمیت حفظ منابع آبی از طریق تجربه مستقیم، گفت وگو و بازی ھای آموزشی.
سطح خانوادگی: انتقال پیام ھای آموزشی از سوی کودکان به والدین و تأثیر غیرمستقیم بر رفتار مصرفی خانواده ھا.
سطح اجتماعی: گسترش پیام ھای فرھنگی از طریق رسانھ ھا و شبکه ھای اجتماعی و ایجاد نگرش مثبت عمومی نسبت به صرفھ جویی.
با احتساب حضور مستقیم ١٧۵ کودک در ھر ماه و در نظر گرفتن میانگین سه نفر برای ھر خانواده، می توان گفت پویش به صورت غیرمستقیم بر حدود ۵٢۵ نفر از اعضای خانواده ھا تأثیر می گذارد. این اثرگذاری خانوادگی از طریق گفت وگو، الگوسازی رفتاری و تشویق به صرفه جویی در محیط خانه شکل می گیرد. بازخوردھای دریافتی از والدین نیز نشان می دھد که تغییر نگرش کودکان باعث افزایش دقت خانواده ھا در مصرف آب و تقویت رفتارھای مسئولانه در قبال منابع طبیعی شده است.
بازتاب رسانه ای و گفتمان عمومی بر اساس داده ھای جمع آوری شده، پویش «نجات قطره ھا» ھر ماه به طور میانگین در ٣۵ تا ۴٠ رسانه مکتوب و مجازی بازتاب پیدا می کند. این پوشش رسانھ ای گسترده، نھ فقط در انتقال اخبار، بلکھ در شکل دھی به گفتمان عمومی درباره مسئولیت اجتماعی در برابر آب مؤثر بوده است.
برآورد می شود که ۴٠٠ تا ١٠٠٠ مخاطب بزرگسال در ھر ماه از طریق رسانه ھا با پیام ھای آموزشی این پویش آشنا می شوند؛ مخاطبانی که اغلب والدین ھمان کودکانی ھستند که در مدارس نقاشی و در کارگاه ھای مصرف بھینه آب شرکت می کنند.
از آموزش تا تغییر رفتار پویش «نجات قطره ھا» بیش از آنکه پروژه ای آموزشی باشد، تلاشی است برای پیوند دوباره انسان و طبیعت. در جھانی که کم آبی ھر روز بھ بحران نزدیک تر می شود، آموزش کودکان درباره ارزش آب نه یک فعالیت نمادین، بلکه ضرورتی بنیادین است.
آنجا که رنگ ھا روی دیوار خشک می شوند، چیزی بیش از نقاشی باقی می ماند: فھمی تازه از «مسئولیت»، از «با ھم بودن» و از اینک حتی یک قطره، اگر درست مصرف شود، می تواند روایت نجات باشد.