فرصت یا تله؟ وابستگی حملونقل کرج به ناوگان برقی
فرصت یا تله؟ وابستگی حملونقل کرج به ناوگان برقی
خانی نژاد- کافی است در خیابان ساعت ها معطل بمانید و نتوانید از خدمات تاکسی های اینترنتی استفاده کنید و یا به علت درآمد کم مجبور باشید از وسیله حمل و نقل عمومی استفاده کنید آن وقت است که می توانید نسبت به رضایت یا نبود رضایت شهروندان از سرویس های حمل ونقل عمومی گزارشی تهیه کنید.
سرویس های تاکسی و اتوبوس به ویژه در مناطق حاشیهای مانند حسنآباد، بهارستان، اسلامآباد، حصار، شهرک امیرالمؤمنین، اکبرآباد و کلاک، مناطقی است که زمان انتظار ۴۵ تا ۹۰ دقیقه ای از سوی مردم آن منطقه گزارش شده است. توزیع نامتوازن خدمات، با تمرکز بر هسته مرکزی و BRT عدالت را نقض کرده و نارضایتی گسترده ایجاد کرده است. در جایی که شورای شهر بارها بازمهندسی خطوط را برای رضایت حداکثری ضروری دانسته و بر آن تاکید دارد.
ناوگان تاکسی های کرج بحرانی است؛ بیش از ۱۰۰۰ تا ۳۰۰۰ خودرو راکد یا غیرفعال، فرسودگی بالا و تخلفات رانندگان (عدم اعتنا به مسافران، ترک خدمت) نارضایتی را تشدید کرده است و نبود نظارت شهرداری بر غیرفعالها قاچاق مسافر را تقویت کرده و نوسازی ناوگان برای افزایش رضایت پیشنهاد شد.
در حاشیه شهر نیز، کمبود اتوبوس و خطوط نامتوازن، معطلی طولانی ایجاد کرده؛ محلاتی مانند اوقافیها و آق تپه فاقد سرویس کافیاند. با وجود افزایش ۳۰ اتوبوس جدید و رضایت جزئی در مرکز، حاشیهها همچنان محروم ماندهاند.
علیرضا رحیمی عضو شورای شهر کرج بارها بر تسریع تحویل ناوگان، جذب ۴۰۶ راننده، و بازمهندسی خطوط تأکید داشته تا عدالت توزیعی برقرار شود.
در کلانشهر کرج، متوسط سفر روزانه با تاکسی بیشتر از اتوبوس پزارش شده که نشاندهنده وابستگی بالا به تاکسی است. این آمار کل شهر را پوشش میدهد، اما در محلات حاشیهای و قدیمی شهر سهم اتوبوس بسیار پایینتر است و عمدتاً به دلیل کمبود ناوگان، به تاکسی محدود میشود. عدم تفکیک دقیق آماری برای حاشیهها، چالش نظارت را برجسته تر کرده است.
در برخی مناطق حاشیهای، استفاده از اتوبوس به دلیل معطلی بسیار و خطوط نامتوازن و تاکسیها با فرسودگی و تاکسی غیرفعال، تنها درصد کمی را پوشش می دهند.
نارضایتی شهروندان و ضرورت اقدام
با وجود آلودگی مکرر هوا مردم هم در برخی مناطق تلاش دارند تا از وسایل حمل و نقل شهری استفاده کنند، اما مطالعات میدانی از میانگین زمان انتظار که گاهی ۹۰ دقیقه در ایستگاهها طول می کشد، از نارضایتی شهروندان در مناطق حاشیهای حکایت دارد. این شرایط نهتنها بهرهوری ناوگان موجود را کاهش داده، بلکه موجب افزایش استفاده از خودروهای شخصی و هزینههای روزانه خانوار شده است.
از آن جایی که تاکنون شهرداری گزارش جامعی در این خصوص ارائه نکرده، انتظار میرود با ارائه آمار تفکیکی از سفرهای روزانه، حجم تردد و شاخص رضایت در مناطق مختلف، زمینه تصمیمگیری دقیقتر برای توسعه خطوط جدید، بازسازی ناوگان و گسترش حمل و نقل پاک را فراهم آورد.
ورود تاکسی های برقی به کرج
شرکت “دات وان” به تازگی وارد حوزه حمل و نقل شهری کرج شده است. ناوگان تاکسی های برقی مانند تویوتا و چانگان ایدو که این پروژه با تمرکز بر کرج (بهجای تهران، طبق اظهارات مهدی چمران رئیس شورای شهر تهران) بهعنوان فاز آزمایشی راهاندازی شده و وعدههایی مانند هزینه کمتر سفر، اینترنت رایگان و رانندگان حقوقبگیر میدهد.
در گفت و گو با برخی شهروندان جالب است که اظهار داشتند نمی دانیم با آن سابقه ای که از بانی این طرح در ذهن ماست نمی دانیم خوشحال باشیم یا ناراحت!
همچنین برای برخی رسانه ها و افکار عمومی مشخص نیست که باید از اجرای این طرح دفاع کنند و یا به فرد پشت پرده آن توجه داشته باشند.
مزایای حملونقل برقی برای کرج
کاهش آلودگی و هزینه سوخت آرزوی هر شهروندی است و از آن جایی که تاکسیهای برقی هزینه نگهداری تا ۴۰ درصد کمتر دارند و آلایندههای کرج (بهویژه در حاشیههایی مانند مشکیندشت و کلاک) را کاهش میدهند، مشابه مدلهای شهرهای پیشرفته جهان است.
اما اگرهایی که در اجرای این طرح در شهر کرج به ذهن می رسد؛ نوع خودروی مصرفی در این سیستم رفاه رانندگان و مسافران را در نظر گرفته و با مدل مالکیتی شرکت با حقوق ثابت، ثبات شغلی ایجاد کرده و امکانات مانند وایفای و شتاب نرم، رضایت را افزایش میدهد؛ و آیا تخمین بازگشت سرمایه پس از ۶ سال منطقی است؟!
از آن جایی که کلانشهر کرج با کمبود اتوبوس و فرسودگی ۵۷۰۰ تاکسی، روبروست این ناوگان میتواند ۱۰۰-۲۰۰ هزار سفر حاشیهای را پوشش دهد و BRT مرکزی را تکمیل کند.
اما با توجه به سودآوری پایین (۲۹ میلیون تومان ماهانه در مقابل ۱.۵ میلیارد سرمایه هر خودرو) و زیرساخت شارژ ناکافی می توان گفت دفاع کلیدی بر نظارت عمومی و شفافیت شهرداری کرج استوار است. اگر آمار سفرهای واقعی، رضایت ۶۰ درصدی و کاهش انتظار ۹۰ دقیقهای تأیید شود، پروژه به نفع حملونقل پاک کرج است؛ وگرنه، شورا باید پلاکها و عملکرد را رصد کند. این ورود میتواند وابستگی ۹۰ درصدی به تاکسیهای فرسوده را بشکند و مشروط بر اولویت منافع عمومی بر روابط مالکی باشد.
قانون تسهیل رقابت و منع انحصار بهعنوان مبنای اصلی تنظیم بازار، تمامی قراردادهای دارای ماهیت انحصاری را مشمول بررسی و نظارت شورای رقابت میداند. بر این اساس، واگذاری انبوه تاکسیهای برقی به یک شرکت خاص – مانند «داتوان» – باید از نظر سهم بازار، قراردادهای تبعی و ساختار مالکیتی ارزیابی شود. در صورت عبور سهم یک شرکت از ۳۰ درصد بازار، شورا موظف به مداخله و اعمال جریمه است. شهرداری کرج نیز در چارچوب اصل شفافیت، مکلف است اطلاعات مربوط به آمار سفرها، پلاک خودروها، قراردادها و ترکیب مالکیت ناوگان را بهصورت عمومی منتشر کند تا از تمرکز بیش از حد، مانند مالکیت ۹۰ درصد ناوگان توسط یک شرکت، جلوگیری شود.
ابزارهای عملیاتی نظارت
یکی از ابزارهای عملیاتی نظارت شورا و شهرداری کرج صدور مجوزهای رقابتی است که از اپراتورهای موازی دیگر نیز با کسب عوارض کمتر و پایین تر برای واردات خودروهای برقی استفاده شده و جایگاه و زیرساخت تامین سوخت برق آن را نیز فراهم نماید.
نظارت بر تسهیلات بانکی و یارانه شارژ برقی برای جلوگیری از انحصار بانکی؛ هدفگذاری پوشش ۴۰ درصدی ناوگان فعلی با رقبا یکی دیگر از اقدامات شورای شهر است که به عنوان ناظر وارد عمل می شود.
از آن جایی که ورود خودروهای برقی اتفاق خوبی است، اما برای شفافیت بیشتر و تنویر افکار عمومی لازم است تا شورای شهر با تصویب مصوبهای، شهرداری را ملزم به گزارش سهماهه از سطح شهر کرده از اصل ۴۴ قانون اساسی برای واگذاری خطوط به رقبا استفاده نماید؛ این سیاستها وابستگی به یک فرد را خنثی کرده و رقابت را تضمین میکند.
