انتقال آب طالقان و کرج به تهران و قزوین؛ تأمین آب پایدار یا آسیب زیستمحیطی؟
خانینژاد – نشست خبری علی شیرینزاد، نماینده مردم کرج، فردیس و اشتهارد در مجلس شورای اسلامی، با محوریت طرحهای وزارت نیرو بهویژه پروژه انتقال آب برگزار شد. در این نشست، وی گزارشی از روند اجرای پروژه انتقال آب سد طالقان به تهران و البرز و مراحل تکمیل تصفیهخانه شماره ۲ کرج و خط انتقال آب ارائه داد.
شیرینزاد در خصوص تأمین مالی و پیشرفت فیزیکی این طرح گفت: در سال ۱۴۰۴ با تخصیص منابع مالی، روند اجرای پروژه شتاب گرفته و اکنون حدود 90 درصد پیشرفت دارد. به گفته او، با بهرهبرداری از فاز نخست، ۵ مترمکعب در ثانیه به ظرفیت تأمین آب تهران افزوده میشود و فاز دوم نیز تا مهرماه تکمیل خواهد شد که در مجموع ظرفیت انتقال آب را به ۱۰ مترمکعب در ثانیه میرساند.
اهمیت تدابیر بلندمدت برای تأمین پایدار آب شرب و کنترل مصرف در بخشهای کشاورزی، صنعتی و خانگی، همزمان با بازدیدهای مختلف از این پروژه، پرسشهای بسیاری را در افکار عمومی و میان مردم کرج برانگیخته است. انتظار عمومی این است که طرح انتقال آب از سد طالقان به استانهای تهران، البرز و قزوین با نگاهی کارشناسی، همراه با ملاحظات اقتصادی و زیستمحیطی، بررسی و اجرا شود.
مزایا و معایب انتقال آب از طالقان و کرج به تهران و قزوین
با تکمیل این پروژه، آب شرب پایدار برای شهرستانهای ساوجبلاغ، نظرآباد، بخشی از چهارباغ و برای نخستین بار شهرستان اشتهارد تأمین خواهد شد که گفته میشود به کاهش بحران کمآبی در شهرهای مجاور نیز کمک میکند.
علاوه بر آب شرب، این طرح زمینه توسعه صنایع و افزایش ضریب اطمینان در تأمین آب کشاورزی و صنعتی را در این مناطق فراهم میسازد. ظرفیت انتقال ۵ مترمکعب در ثانیه به تهران و البرز، فشار بر منابع آب زیرزمینی و سدهای محلی را کاهش داده و امکان رشد اقتصادی را مهیا میکند.
از منظر اجتماعی، این انتقال آب میتواند در برخی نقاط به بهبود کیفیت زندگی، کاهش مهاجرت ناشی از کمآبی و تأمین پایدار آب کمک کند. بااینحال، در شهر طالقان این موضوع نیازمند مدیریت دقیق مصرف و برنامهریزی جمعیتی است.
نقدها و نگرانیهای زیستمحیطی
برخی منتقدان هشدار میدهند که انتقال آب ممکن است به تداوم رشد نامتوازن شهری و افزایش جمعیتپذیری در مقصد منجر شود و در نتیجه چالشهای زیستمحیطی و زیرساختی بیشتری بهوجود آورد. از سوی دیگر، تغییرات در اکوسیستمهای مبدا و مقصد و ضرورت رعایت مقررات زیستمحیطی در این پروژه از جمله موضوعات حساس و پرچالش است.
کارشناسان تأکید میکنند که برای حفظ پایداری منابع آب زیرزمینی باید سیاستهای مدیریت یکپارچه منابع آب (IWRM) اجرا شود؛ سیاستی که هماهنگی میان کشاورزی، صنعت و بخش شهری را تضمین میکند. علاوه بر این، بازنگری و سختگیری در قوانین برداشت از سفرههای زیرزمینی، افزایش مشارکت ذینفعان در تصمیمگیریها و بهرهگیری از مدلسازی علمی برای مدیریت منابع آب از اقدامات ضروری است.
فناوریهای نوین و الگوهای مصرف
بهکارگیری فناوریهای نوین در صنعت آب، توسعه سیستمهای آبیاری هوشمند و قطرهای در کشاورزی، بازیافت و استفاده مجدد از پسابهای شهری و صنعتی و ترویج فرهنگ مصرف بهینه از جمله راهکارهایی است که بر آنها تأکید شده است. همچنین احیای تالابها و زیرساختهای طبیعی تغذیهکننده سفرههای آب زیرزمینی، تعیین سقف برداشت بر اساس ظرفیت تجدیدپذیری و اصلاح الگوی کشت از دیگر توصیههاست.
چالش سرمایهگذاری در استان البرز
نبود سرمایهگذاری کافی در زیرساختهای تأمین و توزیع پایدار آب، از جمله سدسازی، شبکههای انتقال، تصفیهخانهها و فناوریهای مدیریت هوشمند منابع آب یکی از معضلات جدی استان البرز است. این در حالی است که استفاده از دادهها و هوش مصنوعی میتواند در کاهش بحرانهای ناشی از برداشت بیرویه و کاهش بارشها مؤثر باشد.
اصلاح الگوی کشت و جایگزینی محصولات کمآببر با محصولات پرمصرف، توسعه کشت گلخانهای و استفاده از بذرهای مقاوم به خشکی و شوری از جمله اقدامات پیشنهادی برای کاهش مصرف آب کشاورزی در این استان به شمار میرود. برآوردها نشان میدهد چنین اصلاحاتی میتواند مصرف آب کشاورزی را بین ۲۰ تا ۳۵ درصد کاهش دهد.
انتقال آب از طالقان و کرج به تهران و قزوین مزایایی همچون تقویت امنیت آبی، کاهش برداشت از چاهها و حفظ پایداری سفرههای زیرزمینی به همراه دارد. همچنین فرصت توسعه زیرساختهای تصفیه و ذخیرهسازی آب را فراهم میکند. بااینحال، معایب آن شامل آسیبهای احتمالی به اکوسیستمهای پاییندست، هزینههای سنگین ساخت و نگهداری و ایجاد چرخه نیاز کاذب در شهرهای مقصد است.
به گفته کارشناسان، این طرح در بهترین حالت یک راهکار کوتاهمدت برای کاهش بحران آب است و تنها در صورتی میتواند پایدار باشد که همراه با مدیریت مصرف، کاهش هدررفت آب و برنامهریزی بلندمدت اقتصادی و زیستمحیطی اجرا شود.
