خبر آمد، آب نیست

خانی نژاد- سازمان آب منطقه‌ای البرز به دلیل کاهش شدید بارندگی و ذخیره آب در سدهای این استان، به مردم هشدار داده است که در مصرف آب صرفه‌جویی کنند.

بارش‌های سال جاری در البرز نسبت به سال گذشته ۲۶ درصد و نسبت به میانگین بلندمدت ۴۵ درصد کاهش یافته است و در حال حاضر، ۵۶ درصد ظرفیت سد کرج خالی است و این سد تنها ۲۹ درصد پر است، در حالی که سال گذشته در همین زمان ۳۳ درصد از ظرفیت آن پر بود.

مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای البرز، داود نجفیان، به همراه عباسعلی کیخایی مدیر روابط عمومی در حالی که طنین صدایش حاکی از اضطراب است، می گوید که برای جلوگیری از بحران کم‌آبی در تابستان پیش رو، مردم باید مصرف آب را تا ۲۰ درصد کاهش دهند. یعنی هر چقدر مصرف دارید به اندازه 20 لیتر هر کدام کمتر مصرف کنید. او اشاره می کند که سرانه مصرف آب در البرز ۲.۵ برابر میانگین جهانی است و این وضعیت نیاز به تغییر الگوی مصرف دارد.

چرا ایران بی آب شد؟

نجفیان به تغییرات اقلیمی و برداشت‌های بی‌رویه از منابع آبی به عنوان عوامل اصلی بحران کم‌آبی اشاره می کند که اگر روند بارش‌ها ادامه پیدا نکند و خالق آب فکری به حال ما نکند تابستان آینده با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد.

هشدارها طی سالها جدی گرفته نشد

حال که فریاد می زنند مردم باید در مصارف خانگی و کشاورزی صرفه‌جویی کنند تا چه حد در آموزش و فرهنگ سازی رشد کرده ایم؟ آیا می توان تنها با گفتن آب نداریم، مردم را نسبت به این بحران و هدر رفت آب حساس کنیم؟

نجفیان بر این اعتقاد است که با کمک رسانه ها و آگاهی بخشی به مردم این معضل را می توان تا حدودی کنترل کرد هشدارها نشان می دهند، وضعیت بحرانی منابع آبی در استان البرز و ضرورت همکاری عمومی برای مدیریت صحیح منابع است.

مدیریت مصرف آب در خانه ها

راهکارهای متفاوتی را می توان آموزش داد تا مردم در خانه های خود کمتر مصرف کنند، ازجمله می توان مدیریت زمان دوش گرفتن، بستن شیرآب ر مواقع غیرضروری مانند؛ مسواک زدن شستشوی صورت و دست و استفاده از شیرهای کم مصرف و سردوش ها با جریان محدود بررسی نشتی ها و تعمیر جهت جلوگیری از هدر رفت آب، استفاده از ماشین، لباسشویی و ظرفشویی با برچسب انرژی بالا و استفاده از باقیمانده آب برای شستن میوه و سبزیجات در آبیاری گیاهان و کاشت گیاهان در فضای سبز خانه، گیاهانی که نیاز کمتری به آب دارند، عایق بندی لوله ها و استفاده از روش های آبیاری بهینه از جمله اقداماتی است که نه تنها به کاهش مصرف آب کمک می‌کنند بلکه باعث صرفه‌جویی در هزینه‌ها نیز خواهند شد.

شاید بتوان گفت بیشترین هدررفت در مصارف خانگی در بخش حمام و دوش آب و شستن ظرف هاست که با استفاده از روش های مختلف می توان مانع شد.

اما باید گفت در بخش کشاورزی نیز با تغییر الگوی کشت و تولیدات پرمصرف و سرمایه گذاری در فناوری های نوین آبیاری و افزایش بهره وری آب، اصلاح سیاست‌های جمعیتی و کنار گذاشتن تأکید بر خودکفایی غذایی که طی سالیان بر آن تاکید و اصرار داشتیم، توسعه چارچوب حکمرانی شفاف برای مدیریت پایدار منابع آبی که این بحران نیازمند اقدام فوری، برنامه‌ریزی بلندمدت، و همکاری میان دولت، بخش خصوصی، و جامعه مدنی است تا از پیامدهای اقتصادی، اجتماعی، و زیست‌محیطی آن جلوگیری شود در زمانی که بحران شروع شده است استفاده از نیروهای مردمی و مشارکت آنان این اقدام سریع تر و مفیدتر انجام می شود. اگر البرز در چنین شرایطی قرار گرفته است باید به عقبه آن نیز نگاه کرد که با مدیریت نادرست منابع آب و سوء مدیریت و عدم استفاده از فناوری های نوین توام با تغییرات اقلیمی و افزایش دما و کاهش بارندگی، در کنار رشد جمعیتی فزاینده که از روستاها و یا شهرهای کوچک به این استان سرازیر شده ا ند که در همه حال توام با تخریب منابع طبیعی و زیست محیطی همراه بوده است.

شاید باید گفت اولویت مسئولان ومدیران البرزی محیط زیست و آب نبوده و نیست و یا اگر بوده بسیار اندک بوده که در برابر این حجم از تخریب به چشم دیده نمی شود آلودگی فاضلاب صنعتی و خانگی و تجدید منابع آبی که بسیار کمرنگ به آن نگاه می شود با قیمت گذاری نامناسب آب که انگیزه ای برای صرفه جویی در مصرف ایجاد نمی کند و عدم آگاهی عمومی در این استان همگی نشان دهنده این مطلب است که اصلاحات در سیاست ها ومدیریت منابع آبی در این استان با وجود بحران هنوز کنترل نشده است.

نجفیان گریزی هم به تغییرات محیطی زد و گفت از زمانی که مدیریت منابع آب در ایران به صورت استانی شده است از جمله تغییرات ساختاری و سیاسی در نظام مدیریتی کشور که با اصلاحات ارضی ومتمرکز شدن اختیارات، تقسیمات سیاسی و اداری، عدم یکپارچگی در مدیریت که با تقسیم مدیریت آب به سطوح استانی، مسئولان محلی برای ارتقاء مقام و اعتبار خود به مصرف بیشتر آب تمایل پیدا کردند. این امر باعث افزایش تنش‌ها و منازعات بین استان‌ها بر سر منابع مشترک شده است.

او می گوید عدم توجه به حوضه های آبریز که بدون در نظرگرفتن محدودیت جغرافیایی و هیدرولوژیکی طراحی شده اند و ساخت سدهای متفاوت بدون اینکه آینده را در نظر بگیرند همگی دست به دست هم دادند تا بحران آب در کل ایران ایجاد شود و تنها البرز شامل چنین مصیبتی نیست.

با توجه به چالش‌های موجود، نیاز به یک مدیریت جامع و یکپارچه برای منابع آب احساس می‌شود که بتواند تعادل بین عرضه و تقاضا را حفظ کند و از تنش‌های اجتماعی جلوگیری نماید البرز در دو حوزه آب های زیرزمینی و استفاده از منابع آبی سدها تغذیه می کرد اما استفاده بی رویه از منابع آب زیرزمینی که بهره برداری از آنان باعث فرونشست زمین است و حتی چند برابر نرم جهانی است وتوزیع نامتناسب آب که در مناطق خشک و نیمه خشک چالش های جدی را برای تامین آب شرب و کشاورزی ایجاد کرده است از جمله مشکین دشت و فردیس که با جمعیت بسیار ومنابع آبی کم باعث ناهماهنگی هایی شده است.

در واقع باید گفت یکی از علت ها نبود هماهنگی بین دستگاه‌های مختلف متولی آب، است که تصمیم‌گیری‌ها را دشوار کرده و موجب عدم کارایی در مدیریت منابع آبی البرز شده است.

خیلی پیش از این باید تصمیم گرفته می شد که اصلاحاتی در سیاست ها وساختار مدیریتی منابع آبی در ایران و استان البرز صورت بگیرد اما گویا زنگ خطر برای مسئولان و متولیان به صدا در نیامده و همچنان این استان مهاجرپذیر و پرجمعیت تر از سال های گذشته لنگان لنگان نفس می کشد.

حال وقت آن است که آب پاکی را روی دست همه بریزیم که خبر آمد، آب نیست و بس .