بوی مهر در کوچه پس کوچه های البرز؛ روایتی از کوله پشتی های خالی تا ترک تحصیل
روایتی از کوله پشتی های خالی تا ترک تحصیل
خانی نژاد- الگوی زمان؛ در آستانه سال تحصیلی جدید، افزایش چند برابری قیمت لوازم التحریر، لباس فرم و شهریه های اجباری تحت عنوان «کمک به مدرسه» در استان البرز، فشار بی سابقه ای را بر خانواده‌ها تحمیل کرده است؛ شرایطی که کارشناسان نسبت به افزایش آمار ترک تحصیل در میان اقشار آسیب پذیر هشدار می‌دهند.
در راسته لوازم التحریر فروشی‌های کرج، صدای چرخ دستی‌های حامل کیف و دفتر رنگارنگ، با آه و ناله فروشندگان در هم آمیخته است. «رضا» صاحب یک مغازه در مرکز شهر کرج، با خنده‌ای تلخ می‌گوید: «مردم می‌آیند، قیمت می‌کنند و می‌روند. از صبح کلا دو مشتری خرید کرده‌اند.» قیمت ها آنقدر بالاست که مشتری ها ترجیح می‌دهند روی جنس های بی کیفیت ارزان یا کالا های دست دوم از بازار های محلی تمرکز کنند. او ادامه می دهد: «پاک کن از ۵۰ هزار تومان شروع می شود تا ۵۰۰ هزار تومان. ولی کسی حتی به آن ۵۰۰ هزار تومانی نگاه نمی‌کند، در نتیجه بازار دائما به سمت اجناس بی کیفیت جایگزین می رود تا مردم بخرند».
نزدیک شدن به مهر، در البرز تنها یک فصل خریدی نیست؛ یک آزمون مالی طاقت فرسا برای خانواده هاست. مادر یکی از دانش آموزان دبستانی در منطقه حاشیه ای کرج می‌گوید: «با وجود اینکه آموزش رایگان است، از همان لحظه ثبت نام، پول می‌خواهند. گاهی اسمش کمک به مدرسه است، گاهی هزینه های متفرقه. بدون پرداخت این‌ها، ثبت‌نام انجام نمی شود».
سازمان های نظارتی خود بارها بر غیر قانونی بودن این رویه تاکید کرده‌اند؛ اما در عمل، بسیاری از خانواده‌ها به دلیل نا آگاهی یا اجبار، تسلیم می‌شوند. معاون آموزش متوسطه استان البرز، دریافت هرگونه وجه تحت عنوان هزینه ثبت نام در مدارس دولتی را غیر قانونی خوانده و اعلام کرده است که گزارش های دریافتی از مدارس متخلف (از جمله مدارس منطقه آق‌تپه کرج) در حال بررسی است.
«سمیرا» مادر دو فرزند دبستانی در کوی فردیس کرج است. او می‌گوید: «برای خرید لوازم التحریر و روپوش فرزندانم نزدیک به ۱۲ میلیون تومان پرداخت کردم و این عدد فارغ از شهریه ای است که می پردازم.» سمیرا شاغل است؛ اما می‌گوید با وجود درآمد ماهانه، تورم افسارگسیخته باعث شده حتی برای خرید اقلام اولیه مدرسه هم به سختی پول جمع کند. او درباره هزینه های پنهان مدرسه می‌گوید: «هر ماه پنج میلیون تومان نیز برای خرید خوراکی، اردوها و لوازم جانبی مدرسه باید پرداخت کنیم. من در ماه‌هایی که بچه‌ها مدرسه می‌روند، حدود ۳۰ میلیون تومان از درآمدم صرف هزینه‌های مدرسه می‌شود».
در گوشه ای دیگر از استان البرز، در یکی از محلات کم‌برخوردار، معلم بازنشسته‌ای که سال‌ها در مدرسه‌ای حاشیه ای تدریس کرده است، با تاسف می‌گوید: «در این محله ها، ترک تحصیل دیگر یک انتخاب نیست؛ یک اجبار است. وقتی خانواده‌ای نمی‌تواند حتی یک دفتر و مداد برای فرزندش بخرد، ناگزیر او را به کار در بازار یا کارگاه می‌فرستد. کوله‌پشتی‌های خالی، جایگزین کوله پشتی‌های پر از کتاب شده‌اند.» او ادامه می‌دهد که در سال‌های اخیر، بسیاری از دانش‌آموزان با استعداد در همین محلات، به دلیل فشارهای اقتصادی، ترک تحصیل کرده‌اند.
طبق آمارهایی که دور از دسترس است، حجم بسیاری دانش‌آموز از تحصیل در استان البرز بازمانده اند. مدیرکل آموزش و پرورش البرز نیز اعلام کرده است که ۷۰ درصد دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل استان را دختران تشکیل می‌دهند؛ گروهی که به دلیل فقر و فشار های اقتصادی، بیش از سایرین در معرض ترک تحصیل قرار دارند. آمارها نشان می دهد با افزایش تورم از ۹ درصد در سال ۱۳۹۵ به 9/69 درصد در مرداد ۱۴۰۵، تعداد جاماندگان از تحصیل نیز افزایش یافته است.
در این میان، نهادهای حمایتی و خیرین تلاش می‌کنند بخشی از بار سنگین هزینه ها را از دوش خانواده های نیازمند بردارند. کمیته امداد استان البرز امسال ۱۰ هزار بسته لوازم التحریر برای دانش آموزان تحت حمایت تهیه کرده است. همچنین یک نیکوکار البرزی ۳۸۰ میلیون تومان لوازم التحریر به دانش‌آموزان نیازمند هدیه کرده است. اما به گفته کارشناسان، این کمک‌ها با توجه به حجم نیاز و دامنه وسیع آسیب‌پذیری در استان البرز، تنها مسکنی موقت و ناکافی است.
بخش دیگری از فشار اقتصادی به مدارس غیردولتی منتقل می‌شود. در سال تحصیلی ۱۴۰۵، سقف شهریه مدارس غیردولتی ۹۱ میلیون تومان برای ابتدایی، ۹۵ میلیون تومان برای متوسطه اول و ۱۴۵ میلیون تومان برای متوسطه دوم اعلام شده است؛ بدون احتساب هزینه‌هایی مانند سرویس، غذا و لباس فرم. با این حال، خانواده‌هایی که توان پرداخت این هزینه‌ها را ندارند، به مدارس دولتی پناه می‌برند؛ اما با معضل تراکم بالای کلاس‌ها (بیش از ۴۵ نفر) و کمبود فضای آموزشی مواجه می‌شوند. یکی از والدین در حاشیه شهر کرج می‌گوید: «من ترجیح می‌دهم در مدارس غیر دولتی ثبت نام کنم تا مطمئن باشم کیفیت آموزش بهتر است؛ اما با این شهریه‌ها، دیگر توان پرداخت ندارم».
نگرانی اصلی کارشناسان این است که ترک تحصیل در دهک های پایین، به چرخه‌ای از آسیب های اجتماعی منجر شود. مددکاران اجتماعی در البرز هشدار می‌دهند که با بسته شدن دروازه‌های آموزش، کودکان کار خیابانی و سوءاستفاده از آن‌ها افزایش می‌یابد. یکی از فعالان مدنی در کرج می‌گوید: «وقتی مدرسه در دسترس نباشد، کودک وارد بازار کار می‌شود و به تدریج از چرخه تحصیل و رشد اجتماعی خارج می‌شود. این بحران، فردا به یک معضل امنیتی و اجتماعی بزرگتر تبدیل خواهد شد».
برخی از مسئولان استان البرز بر لزوم تقویت برنامه‌های حمایتی تاکید کرده‌اند. مدیرکل آموزش و پرورش البرز از آغاز پویش شناسایی و جذب دانش‌آموزان بازمانده از تحصیل خبر داده است. اما به گفته کارشناسان، بدون افزایش بودجه آموزش و پرورش و حمایت های مستقیم معیشتی از خانواده‌ها، این طرح ها نمی توانند ریشه‌ای عمل کنند. در همین حال، برگزاری نمایشگاه های لوازم التحریر با هدف ارزان فروشی تلاشی است که می‌تواند بخشی از بار هزینه های خانواده ها را کاهش دهد. اما این اقدامات، در برابر تورم افسار گسیخته و افزایش سرسام آور قیمت ها، تنها قطره ای در اقیانوس مشکلات است.
در استان البرز، مهر امسال با بوی تلخ تورم، گرانی و فقر گره خورده است. خانواده هایی که باید فرزندانشان را با کوله‌پشتی‌های پر از کتاب و دفتر روانه مدرسه کنند، با کوله‌پشتی های خالی از آرزو مواجه اند. اما در واقعیت؛ اگر سیاست های حمایتی جدی تر نشود، ترک تحصیل در استان البرز به یک بحران ساختاری تبدیل خواهد شد. در کوچه‌های کرج، صدای زنگ مدرسه در گوش ها گم می‌شود؛ شاید چون بسیاری از کودکان این شهر، دیگر در آن کوچه‌ها به مدرسه نمی روند.
