کرج و حومه آن با مشکل جدی کمبود آب مواجه هستند؛ مشکلی که ناشی از خشکسالی‌های پی‌درپی و تغییرات اقلیمی است. این شرایط باعث کاهش ذخایر آب سدها و منابع زیرزمینی شده و هشدار جدی برای بازنگری در سیاست‌های منابع آب کشور به شمار می‌رود.
میزان بارندگی در سال‌های اخیر کاهش یافته و دسترسی به منابع آب زیرزمینی دشوارتر شده است؛ به‌طوری که عمق دسترسی به آب زیرزمینی در برخی مناطق از ۷۰ متر به بیش از ۳۰۰ متر رسیده است.
نهادهای متولی آب در ایران شامل مجموعه‌ای از سازمان‌ها و دستگاه‌های دولتی و عمومی هستند که مسئولیت سیاست‌گذاری، مدیریت، بهره‌برداری، حفاظت و توسعه منابع آب کشور را بر عهده دارند. مهم‌ترین این نهادها عبارت‌اند از: وزارت نیرو، شرکت مدیریت منابع آب ایران، شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران، شورای عالی آب، ستاد مدیریت منابع آب و سایر نهادهای وابسته همچون شرکت‌های آب و فاضلاب شهری و روستایی، سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور، شرکت سهامی شیلات ایران، سازمان بنادر و کشتیرانی، پژوهشگاه نیرو، مؤسسه تحقیقات آب، مرکز منطقه‌ای مدیریت آب شهری، کمیته ملی آبیاری و زهکشی ایران و مرکز بین‌المللی قنات و سازه‌های تاریخی آب.
اما در کرج، شهرداری طی دو دهه اخیر عملکرد مطلوبی در مدیریت آب‌های سطحی حاصل از بارندگی نداشته است. این منابع ارزشمند به جای استفاده بهینه، با فاضلاب شهری ترکیب شده و به مناطق پایین‌دست هدایت می‌شوند؛ موضوعی که علاوه بر هدررفت آب، آلایندگی زیست‌محیطی ایجاد کرده است.
در دویست و سومین جلسه علنی شورای اسلامی شهر کرج، جواد چپردار اظهار کرد: “بر اساس آمارهای جاری، میزان مصرف آب در بخش کشاورزی تا ۹۰ درصد، در بخش صنعتی ۲ تا ۳ درصد و در آب شرب تنها ۸ درصد است. این الگوی مصرف، مغایر با استانداردهای جهانی است.”
رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی شهر کرج افزود که این کلان‌شهر، با وجود پیشینه باغ‌شهری و برخورداری از منابع طبیعی، رودخانه‌ها و سدهای بزرگ، به دلیل تأمین بخشی از آب شرب پایتخت، دچار کمبود مضاعف شده است.
سد کرج اکنون با کاهش ۸ درصدی ذخیره نسبت به سال گذشته مواجه شده و ۵۶ درصد از مخزن آن خالی است. این وضعیت بر ضرورت مدیریت بهتر منابع آبی برای جلوگیری از تشدید بحران تأکید دارد.
با توجه به نقش حیاتی مدیریت شهری در مقابله با بحران آب، پیشنهاد شده که شهرداری کرج با مشورت کارشناسان، اقدامات فوری نظیر اصلاح کلکتورها، احداث چاه‌های جذبی و مدیریت صحیح منابع آبی را در دستور کار قرار دهد.
همچنین صرفه‌جویی در مصرف آب و جلوگیری از هدررفت بی‌رویه باید به‌عنوان یک ضرورت ملی مدنظر قرار گیرد. جمع‌آوری و استفاده مجدد از آب‌های باران از جمله اقداماتی است که شهرداری باید با بازنگری در شبکه‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی انجام دهد تا آب باران به جای ترکیب با فاضلاب، برای تغذیه سفره‌های زیرزمینی استفاده شود.
کارشناسان حوزه آب احداث چاه‌های جذبی در نقاط مناسب، کنترل آب‌گرفتگی معابر، همکاری نزدیک با دستگاه‌هایی نظیر آبفا و جهاد کشاورزی و تدوین برنامه‌های جامع مدیریت بحران آب را به‌عنوان راهکارهای مؤثر پیشنهاد می‌کنند.
ترویج فرهنگ صرفه‌جویی در مصرف آب نیز باید با همکاری رسانه‌ها و نهادهای فرهنگی در دستور کار قرار گیرد تا هدررفت آب کاهش یافته و زیرساخت‌های آبی به‌ویژه شبکه‌های توزیع و جمع‌آوری آب به‌روز شود. شهرداری باید وضعیت منابع آبی را به طور منظم پایش کند تا در صورت لزوم، اقدامات فوری انجام دهد.
بازنگری در کارایی کلکتورهای سطحی، برای هدایت بهتر آب باران و جلوگیری از ترکیب آن با فاضلاب شهری، موضوعی است که بارها توسط اعضای شورای شهر مطرح شده و بهبود آن می‌تواند موجب کاهش آلودگی زیست‌محیطی و استفاده بهینه از آب‌های سطحی شود.
یکی از نیازهای اساسی شهر، همکاری بین دستگاه‌های ذیربط و تشکیل کارگروه «سازگاری با کم‌آبی» است که باید با مشارکت نهادهایی مانند آبفا، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی و صنعت، برنامه‌ریزی هدفمندی برای عبور از بحران انجام دهد.
توسعه شبکه‌های انتقال و توزیع آب، حفر چاه‌های جدید و افزایش ظرفیت تصفیه‌خانه‌های موجود برای تأمین پایدار آب شرب نیز از جمله اقداماتی است که نیازمند برنامه‌ریزی دقیق، بودجه کافی و همکاری همه‌جانبه میان نهادها و مردم است.
شهرداری کرج نقش کلیدی در بازنگری و ارتقای شبکه‌های جمع‌آوری آب‌های سطحی دارد. بهینه‌سازی این شبکه‌ها می‌تواند از ترکیب آب باران با فاضلاب جلوگیری کند و به تغذیه سفره‌های زیرزمینی کمک کند. کارشناسان معتقدند که با اجرای طرح‌های تغذیه مصنوعی آب‌های زیرزمینی و احداث حوضچه‌های تغذیه و استفاده از رواناب‌ها، می‌توان از هدررفت آب جلوگیری کرد.
کلان‌شهر کرج و استان البرز طی سال‌های اخیر با بحران جدی آب مواجه شده‌اند. کاهش شدید بارش‌ها، افت ذخایر سدها، افزایش تبخیر و مصرف بی‌رویه آب به‌ویژه در بخش کشاورزی، وضعیت منابع آبی این منطقه را به مرز بحران رسانده است.
بحران آب کرج ناشی از مصرف نامتوازن، ضعف در مدیریت آب‌های سطحی، کاهش ذخایر سدها و منابع زیرزمینی و تهدید فضای سبز شهری است. بازنگری فوری در سیاست‌های مدیریت آب، اصلاح الگوی مصرف، استفاده بهینه از منابع موجود و مشارکت فعال دستگاه‌ها و شهروندان برای عبور از این بحران حیاتی به نظر می‌رسد.
قوانین مرتبط با آب و نحوه بهره‌برداری از منابع آبی، اهمیت بالایی دارند و طی سال‌های اخیر نیاز به بازنگری و اصلاح آنها بیش از پیش احساس می‌شود. تکیه صرف بر سد کرج و طالقان نمی‌تواند راه‌حل بحران آب باشد. شهرداری‌ها، که مسئولیت ایجاد و نگهداری مجاری آب و معابر شهری را بر عهده دارند، باید حداقل در وظایف خود همچون لایروبی و ساماندهی رودخانه‌های درون شهری به‌درستی عمل کنند.
هشدار «خربزه آب نیست» به شهرداری کرج، نمادی از ضرورت فوری مقابله با بحران کم‌آبی و مدیریت بهینه منابع آب و مالی است. این هشدار باید به اولویت اصلی در برنامه‌های مدیریت شهری تبدیل شود تا از بروز بحران‌های گسترده‌تر جلوگیری گردد.
خانی نژاد
